Ramazan ayı, milyonlarca insan için manevi bir arınma ve dayanışma dönemi olmasının yanı sıra, günlük yaşantıdaki rutinlerin de köklü bir şekilde değiştiği bir süreçtir. Uyku düzeninin farklılaşması, uzun süreli açlık ve susuzluk gibi faktörler, özellikle ağır ve tehlikeli işlerde çalışan bireyler üzerinde ciddi fiziksel ve zihinsel etkiler yaratabilir. İnşaat şantiyeleri, maden ocakları, dökümhaneler, ağır sanayi tesisleri ve lojistik depoları gibi “Çok Tehlikeli” sınıfta yer alan iş yerlerinde, en küçük bir dikkat dağınıklığı bile geri döndürülemez iş kazalarına yol açabilmektedir.

Sürmen OSGB olarak benimsediğimiz “İş Güvenliği; Bir kanun değil, çalışanınıza verdiğiniz değerdir” felsefesiyle, Ramazan ayında işyerlerindeki sağlık ve güvenlik standartlarının nasıl optimize edilmesi gerektiğini bu kapsamlı rehberde ele alıyoruz. Amacımız, hem çalışanların manevi vecibelerini sağlıklı bir şekilde yerine getirmelerini desteklemek hem de işletmelerin iş kazası risklerini sıfıra indirmelerine yardımcı olmaktır.

Oruç Tutan İşçilerde Görülen Temel Fizyolojik ve Zihinsel Değişimler

Ağır efor gerektiren işlerde çalışan bir işçinin bedeni, normal zamanlarda bile yüksek miktarda kalori ve sıvıya ihtiyaç duyar. Bu döngünün Ramazan ayında kesintiye uğraması, doğrudan iş güvenliğini tehdit edebilecek bazı fizyolojik sonuçlar doğurur:

1. Dehidrasyon (Ciddi Sıvı Kaybı)

Özellikle sıcak havalara denk gelen veya fırın, dökümhane gibi yüksek ısılı kapalı ortamlarda çalışan işçiler için en büyük tehlike sıvı kaybıdır. Terlemeyle vücuttan atılan su ve elektrolitler (sodyum, potasyum) yerine konmadığında, kan hacmi düşer. Bu durum; baş dönmesi, göz kararması, kas krampları, şiddetli baş ağrısı ve en nihayetinde ısı senkopu (sıcaklık bayılması) ile sonuçlanabilir. Yüksekte çalışan bir inşaat işçisinin veya ağır makine kullanan bir operatörün yaşayacağı anlık bir baş dönmesi, ölümcül sonuçlar doğurabilir.

2. Hipoglisemi (Kan Şekeri Düşüklüğü)

Öğleden sonraki saatlerde ve iftara doğru kan şekerinin tehlikeli seviyelere inmesi kaçınılmazdır. Beynin temel enerji kaynağı glikozdur. Kan şekeri düştüğünde işçilerde; dikkat eksikliği, reaksiyon sürelerinde uzama, odaklanma güçlüğü, sinirlilik ve karar verme yetisinde zayıflama görülür. İş güvenliği açısından bu durum, hareketli parçaları olan makinelerde uzuv kaptırma veya yüksekten düşme risklerini eksponansiyel olarak artırır.

3. Uyku Yoksunluğu ve Kronik Yorgunluk

Sahura kalkılması nedeniyle bölünen gece uykusu, REM ve derin uyku döngülerini bozar. Yetersiz uyku ile güne başlayan işçi, fiziksel yorgunluğun yanı sıra zihinsel bir rehavet (letarji) yaşar. Uyku hali, özellikle forklift operatörleri, vinç kullanıcıları ve tehlikeli kimyasallarla çalışan personeller için kabul edilemez bir risk faktörüdür.

İSG Profesyonelleri ve İşverenlerin Alması Gereken Stratejik Önlemler

6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu kapsamında işverenler, çalışanların işle ilgili sağlık ve güvenliğini sağlamakla yükümlüdür. Oruç tutmak kişisel bir tercih olsa da, işverenin çalışma ortamını bu yeni koşullara göre güvenli hale getirme sorumluluğu yasal ve ahlaki bir zorunluluktur. İş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi koordinasyonuyla hayata geçirilmesi gereken adımlar şunlardır:

Ramazan Ayına Özel Dinamik Risk Analizi

Mevcut risk değerlendirmesi, normal çalışma koşullarına göre yapılmıştır. Ramazan ayında ise bu risk analizi güncellenmeli veya ek bir değerlendirme yapılmalıdır. Hangi vardiyaların daha riskli olduğu, hangi görevlerin açlık ve susuzlukla birleştiğinde tolere edilemez risk (Kırmızı Bölge) seviyesine çıktığı tespit edilmelidir.

Vardiya ve Çalışma Saatlerinin Revizyonu

Oruçlu çalışanlar için en zorlu saatler öğleden sonra 14:00 ile iftar arasıdır. İş organizasyonu yapılarak:

• Aşırı efor gerektiren, ağır kaldırma veya yoğun fiziksel güç isteyen işler sabahın erken saatlerine (08:00 – 12:00 arasına) kaydırılmalıdır.
• Öğleden sonraki saatlerde daha çok otomasyona dayalı, fiziksel yükü hafif, ince işçilik veya düzenleme/temizlik gibi görevler planlanmalıdır.
• Mümkünse esnek çalışma saatleri uygulanarak mesailer iftardan önce bitirilmeli veya çalışanların iftarlarını rahatça yapıp dinlenebilecekleri uzun molalar yaratılmalıdır.

Ergonomik Düzenlemeler ve Görev Rotasyonu

Uzun süre aynı pozisyonda çalışmak veya sürekli tekrarlayan hareketler yapmak yorgunluğu hızlandırır. Bu dönemde görev rotasyonu (iş değişimi) daha sık yapılmalıdır. Bir işçi güneş altında ağır bir kırma işi yapıyorsa, 1-2 saat sonra gölge bir alanda daha hafif bir işe çekilmeli, yerine dinlenmiş bir diğer personel geçmelidir.

Çalışma Ortamının İyileştirilmesi

Kapalı alanlarda havalandırma sistemleri (HVAC) tam kapasite ile çalıştırılarak ortam sıcaklığı optimum seviyeye çekilmelidir. Açık alanda çalışanlar için ise seyyar gölgelikler, dinlenme çadırları ve serinleme alanları oluşturulmalıdır. Bu alanlarda ortam sıcaklığını düşürecek endüstriyel vantilatörler kullanılabilir.

İşyeri Hekiminin Sürece Dahil Edilmesi ve Sağlık Gözetimi

Sürmen OSGB bünyesindeki profesyonel işyeri hekimleri, bu kritik dönemde proaktif bir rol üstlenir.

• Kronik Hastaların Tespiti: Şeker (Diyabet), tansiyon, kalp rahatsızlığı, böbrek yetmezliği veya düzenli ilaç kullanımı gerektiren nörolojik hastalıkları (epilepsi vb.) olan çalışanlar tespit edilmelidir. Bu çalışanlarla birebir görüşülerek oruç tutmalarının tıbbi riskleri anlatılmalı ve gerekirse sağlık gerekçesiyle tehlikeli işlerden geçici olarak uzaklaştırılmaları sağlanmalıdır.
• Eğitim ve Bilinçlendirme: Ramazan ayı başlamadan önce işçilere yönelik “Sağlıklı Oruç ve İş Güvenliği” konulu kısa eğitimler verilmelidir. Bu eğitimlerde sahurda kompleks karbonhidratların (tam buğday, yulaf), lifli gıdaların ve kaliteli proteinlerin (yumurta, peynir) tüketilmesi gerektiği; iftarda ise aniden ağır yemeklere yüklenilmemesi gerektiği anlatılmalıdır. Ayrıca sahurda çay ve kahve gibi vücuttan su atan (diüretik) içeceklerden kaçınılması gerektiği vurgulanmalıdır.

Acil Durum Hazırlıkları ve İlk Yardım

Tüm önlemlere rağmen yaşanabilecek olumsuzluklara karşı işletmenin Acil Eylem Planı devrede olmalıdır. Oruçlu bir çalışanın bayılması, sıcak çarpması veya kan şekerinin düşmesi durumunda ilk yardım ekiplerinin saniyeler içinde müdahale edebilecek yetkinlikte olması şarttır. İlkyardım dolaplarının eksikleri giderilmeli, sedye ve acil durum araçları her an kullanıma hazır bekletilmelidir. Unutulmamalıdır ki; “Hiçbir iş, hayatınızı riske atacak kadar acil ve önemli olamaz.”

Sürmen OSGB ile Güvenli ve Verimli Bir Çalışma Ortamı

İşletmenizin sürdürülebilir başarısı, ancak çalışanlarınızın fiziksel ve ruhsal bütünlüğünün korunmasıyla mümkündür. Ağır ve tehlikeli işlerde Ramazan ayını kazasız ve kayıpsız atlatmak, şansa bırakılamayacak kadar ciddi bir planlama gerektirir.

Sektörde uzun yıllara dayanan tecrübesi, TÜRKAK onaylı ISO 9001 ve ISO 27001 belgeleriyle kalitesini uluslararası standartlarda kanıtlamış olan Sürmen OSGB; alanında uzman iş güvenliği uzmanları, işyeri hekimleri, diğer sağlık personelleri ve tam donanımlı mobil sağlık araçları ile yanınızdadır.

Çalışanlarınızın periyodik muayenelerinden risk analizlerinin güncellenmesine, saha denetimlerinden acil durum tatbikatlarına kadar tüm İSG süreçlerinizi profesyonel ellere teslim edin. İş yerinizdeki riskleri yönetmek, yasal zorunlulukları eksiksiz yerine getirmek ve en önemlisi insana verdiğiniz değeri göstermek için bugün uzman destek birimimizle iletişime geçin.

Unutmayın, önlemek ödemekten daima daha ucuz ve daha insanidir.